Metafora, czyli sposób na zmianę.

Któż w swoim życiu nie doświadczył cudownej magii bajek, które zapisały się w pamięci jako trwałe obrazy dobra, zła, szczęścia, nieszczęścia, radości smutków i wiele innych bardziej indywidualnych zapamiętanych przeżyć. Niemalże każdy, kto dał się porwać iluzji dziwnego, bajkowego świata mniej, czy bardziej świadomie identyfikował się z ulubioną postacią upatrując w niej swoje tęsknoty, marzenia, przekonania, postawy.

Treści tych bajek- metafor tym bardziej zapadały w świadomość im bardziej ich ukryte przesłanie przemawiało do wrażliwości człowieka, głębokiego poczucia spełnienia się oczekiwań co do sensu i celu ludzkiego istnienia: …..I żyli długo i szczęśliwe, aż do śmierci. Nawet tak przerażająca wizja końca ludzkiej egzystencji jak świadomość przemijania, w bajkach przedstawia się jako naturalna, a wiec do zaakceptowania kolej rzeczy, pokazując, że można żyć w poczuciu wolności, dążąc do stanu akceptacji tego, co jest nieuniknione i na co wpływu nie mamy. Bajki i metafory pomagają znacząco w zrozumieniu zawiłości ludzkich losów, pomagają uchwycić sens cierpienia i sposób poradzenia sobie z nim poprzez identyfikację projekcyjną z bohaterami i sytuacjami w nich zawartymi.

Słynni terapeuci i nauczyciele psychoterapii eriksonowskiej Norma i Phill Barrettowie (CA,USA) byli wykładowcami seminarium w Łodzii 09-10 10 2009, poświeconemu zagadnieniom leczenia zaburzeń psychosomatycznych poprzez techniki metafory i hipnozy eriksonowskiej.

Terapeuci ci podkreślają o leczniczym oddziaływaniu metafory z uwagi na jej znamienny wpływ na procesy nieświadome człowieka, przypisując jej moc sprawczą poprzez ominięcie filtrów racjonalnego myślenia, często ograniczającego perspektywy rozwojowe i samopomocowe w radzeniu sobie z chorobą. Dwuznaczności, wieloznaczności zawarte w metaforach mogą ich zdaniem sprawić, że staną się one alternatywami wyboru nowych, bardziej korzystnych zmian wprowadzonych w życie, eliminując stare, często patologiczne zachowania, doprowadzające do zaburzeń zdrowia.

Nieświadoma część ludzkiej psychiki w ocenie Normy i Phila to w metaforycznym ujęciu „NACZELNY ”DYREKTOR” odpowiedzialny za te procesy psychiczne, które w dużej mierze aktywizują nas do korzystnego działania, posiłkując się intuicją. Zaś świadomość, to ich zdaniem „URZĘDNIK” spełniający polecenia przepuszczając je pierw poprzez filtry osobistego doświadczenia. Zawierzyć intuicji, to jakby więcej móc rożnymi kanałami sensorycznymi, porozumiewać się ze sobą i otoczeniem na różnych poziomach komunikacji. Tak często bywa w metaforycznym stylu komunikacji, gdzie uruchamiane są obrazy analogiczne do metaforycznego opisu samopoczucia, doświadczanych emocji komunikujących się ze sobą ludzi.

W świecie nauki funkcjonują teorie potwierdzające neurologiczną skuteczność metafory. Uczeni Watzlawick i Lamb, Ornstein zajmujący się badaniem ludzkiego umysłu wskazują na wyspecjalizowane funkcje obu półkul, przypisując prawej język poezji, komunikacji werbalnej wyrażającej się w wyrazie twarzy, tonie głosu, gestach, ruchach ciała i tańcu, zaś lewa półkula przetwarza dosłowne linearne i logiczne aspekty języka .Metafory w ujęciu cytowanych uczonych koncentrują się bezpośrednio na prawej półkuli- takie jak posługiwanie się opowieściami innymi formami metafory, sugestiami oraz technikami hipnoterapeutycznymi-pozwalają osiągnąć rezultaty znacznie szybciej.

Daniel Goleman, autor "Inteligencji emocjonalnej" upatruje w dostrojeniu się emocjonalnym obydwu przednich części płatów czołowych rozwijaniu się zdolności do introspekcji psychologicznej. Uważa on, że „ niektórzy z nas są bardziej wyczuleni na szczególne symboliczne kody umysłu emocjonalnego; metafora i porównanie, razem z poezją, pieśnią i bajką ujęte są w języku serca. Tym samym językiem przemawiają sny i mity, w których luźne skojarzenia określają ciąg narracji, stosując się do logiki umysłu emocjonalnego”.

Nieświadomość- to dobry sprzymierzeniec –podkreślają często Norma i Phil Barrettowie, przytaczając historie z ich sześćdziesięcioletniego stażu małżeńskiego, który rozwijał się na bazie metaforycznej komunikacji w procesie samopoznania i doskonalenia bycia w związku i zawodowego spełniania się.

Na swoich wykładach zachęcają do wieloperspektywicznej oceny sytuacji realnej i odwołując się do swoich zasobów myśleć metaforycznie pozostawiając logikę na dalszym planie. Zwracają uwagę na kontakt z drugą osobą, na jej niewerbalny przekaz: słuchać tego, czego nie mówi. Dobry kontakt z sobą i otoczeniem to świadomość odczuwanych emocji, wrażliwość na doświadczane nastroje i poszukiwanie ich źródła. Można taki stan osiągnąć poprzez wygaszanie natrętnych , lękowych myśli i przejmowanie nad nimi kontroli. Otwieranie się na odbiór metaforyki codzienności w niewerbalnym acz znamiennym przekazie życia codziennego, świata muzyki, literatury, poezji, prozy także psychodramy doświadczanych wewnętrznych stanów bliskiego i odległego nam emocjonalnie człowieka.

Norma i Phil są przekonani, że umysł nieświadomy włada różnymi językami czym jest język ciała, ton głosu, wyraz twarzy, mowa spojrzenia, bliskość fizyczna i wiele innych niespecyficznych, osobniczych sposobów komunikacji. Pojawiające się na życiowej drodze przeszkody zwykli nazywać nowymi wyzwaniami, które mogą być traktowane w pozytywnym aspekcie, jako zmiana na lepsze, przy założeniu, że aby było lepiej najpierw jest gorzej, czyli musi nastąpić swojego rodzaju dezintegracja. Osoba chora zaczyna zdrowieć, gdy ma dosyć chorowania, czyli dotyka dna- a wówczas może otworzyć się na to, czego dotychczas nie słyszała, nie widziała, nie czuła pogrążona czysto logicznej prozie życia. Doświadczanie tak odmiennych stanów może dostarczyć właśnie odpowiednio dobrana metafora opowiedziana przez przyjaciela, terapeutę, zasłyszana lub przeczytana w prasie, literaturze itp.

Możemy uwierzyć tym szczególnym nauczycielom życia, gdyż w przekonaniu autorki tego tekstu, i uczestniczki sympozjum, rzadko zdarza się, aby tak sędziwa para wypracowała spójną i znamienną dla związków filozofię:

JESTEŚMY Z SOBĄ - ALE, NIE POTRZEBUJEMY SIEBIE ABY ŻYĆ.

Literatura:

Philip Barker ”Metafory w psychoterapii”

Daniel Goleman ”Inteligencja emocjonalna”

Norma i Phill Garrett, notatki własne z sympozjum.

Autor: Anna Kuźma